Tokom zaštitnih arheoloških iskopavanja na trasi buduće železničke obilaznice, na lokalitetu Novosel u ataru sela Malča, otkriveni su deo naselja i grobovi starčevačke kulture, stari oko 8.000 godina. Reč je o najjužnijim do sada poznatim grobovima ove kulture i ujedno najstarijim materijalnim dokazima sahranjivanja na prostoru Niša.
Iz Zavoda objašnjavaju da starčevačku kulturu karakterišu ukopane i poluukopane zemunice, kao i sahranjivanje u zgrčenom položaju unutar samog naselja, što je potvrđeno i na ovom lokalitetu. Naglašavaju da je otkriće od izuzetnog značaja jer doprinosi razumevanju najranijih faza naseljavanja niške oblasti.
„Starčevačka kulture predstavlja kulturnu grupu koja se razvijala na prostoru centralnog Balkana i donje Panonije. Prethodi vinčanskoj kulturi i pripada srednjem, odnosno starijem neolitu. Naselja se sastoje od ukopanih i poluukopanih zemunica, a svoje preminule sahranjuju unutar naselja, a često i unutar stambenih objekata, što je očigledno slučaj i na arheološkom lokalitetu Novosel”, pojasnio je mr Aleksandar Aleksić, arheolog Zavoda.
Do sada su otkrivene tri grobne celine, a skeletni ostaci biće podvrgnuti C-14, antropološkim, DNK i drugim analizama. Iz Zavoda napominju da se lokalitet Novosel uklapa u široku mrežu praistorijskih i kasnijih nalazišta koja potvrđuju kontinuitet života na području Niša.
„„Arheološka otkrića na trasi Železničke obilaznice oko Niša potvrđuju da se na prostoru Niša i njegove okoline život odvija u kontinuitetu bar poslednjih 8000 godina, u različitim arheološkim i istorijskim razdobljima. Starčevački grobovi otkriveni и istraženi na lokalitetu Novosel predstavljaju najjužnije do sada otkrivene i poznate grobove starčevačke kulture. Starčevački grobovi na lokalitetu Novosel predstavljaju najstarije materijalne dokaze sahranjivanja u prošlosti Niša”, dodao je Aleksić.
Istraživanja se odvijaju na oko 15.000 metara kvadratnih i u dužini od oko 500 metara, neprekidno od oktobra 2025. godine, uprkos zahtevnim uslovima na terenu. Iz Zavoda ističu da se iskopavanja sprovode uz punu saradnju investitora, nadzora, izvođača radova i Grada Niša, kako bi se zaštitilo kulturno nasleđe i omogućio nastavak izgradnje obilaznice.
Ovo otkriće, zajedno sa ranijim istraživanjima na Orničju i drugim lokalitetima, ocenjuje se kao jedno od najznačajnijih arheoloških poduhvata u Nišu poslednjih godina i ujedno uvod u obeležavanje 60 godina rada Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš.
